Zatrudnianie młodocianych to temat, który w praktyce budzi wiele pytań zarówno u pracodawców, jak i osób zajmujących się kadrami. Z jednej strony jest to szansa na zdobycie przez młodych ludzi pierwszego doświadczenia zawodowego, z drugiej zaś obszar silnie chroniony przez przepisy prawa pracy. Ustawodawca dokładnie określa, kiedy można zatrudnić osobę młodocianą, w jakiej formie wolno to zrobić, jakie dokumenty trzeba przygotować oraz jakie ograniczenia dotyczą czasu pracy, rodzaju wykonywanych obowiązków i obowiązku nauki.
Kim jest pracownik młodociany?
Za młodocianego w rozumieniu Kodeksu pracy uważa się osobę, która ukończyła 15 lat, ale nie przekroczyła 18. roku życia. Co do zasady nie wolno zatrudniać osób, które nie ukończyły 15 lat, chyba że zachodzą wyjątkowe sytuacje przewidziane w przepisach. Młodociany, który nie posiada kwalifikacji zawodowych, może być zatrudniony tylko w celu przygotowania zawodowego.
W praktyce oznacza to, że pracodawca nie może dowolnie powierzyć młodej osobie zwykłej pracy, jeśli nie mieści się ona w ustawowych ramach. Zatrudnianie młodocianych odbywa się wyłącznie w dwóch podstawowych formach: w celu przygotowania zawodowego albo przy wykonywaniu prac lekkich.
Kiedy można zatrudnić młodocianego?
Młodocianego można zatrudnić przede wszystkim w celu przygotowania zawodowego, czyli w formie nauki zawodu albo przyuczenia do wykonywania określonej pracy. To rozwiązanie jest szczególnie ważne dla firm, które chcą szkolić przyszłych pracowników i budować własne zaplecze kadrowe. Nauka zawodu obejmuje przygotowanie teoretyczne i praktyczne, a przyuczenie do wykonywania określonej pracy trwa krócej i służy zdobyciu konkretnych umiejętności.
Druga możliwość to zatrudnienie przy pracach lekkich. Praca lekka nie może powodować zagrożenia dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego młodocianego ani utrudniać mu wypełniania obowiązku szkolnego. Wykaz takich prac ustala pracodawca po uzyskaniu zgody lekarza medycyny pracy, a następnie musi go zatwierdzić właściwy inspektor pracy.
Jakie dokumenty są potrzebne?
Zatrudnienie młodocianego wymaga zachowania formy pisemnej. Umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego powinna określać przede wszystkim rodzaj przygotowania zawodowego, czas trwania i miejsce jego odbywania, sposób dokształcania teoretycznego oraz wysokość wynagrodzenia. W przypadku młodocianych zatrudnianych przy pracach lekkich trzeba z kolei zadbać o prawidłowe ustalenie wykazu takich prac i dopasowanie warunków zatrudnienia do wieku pracownika.
Przed dopuszczeniem do pracy młodociany powinien przedstawić świadectwo lekarskie potwierdzające brak przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania danej pracy. Pracodawca ma też obowiązek prowadzić ewidencję pracowników młodocianych oraz zapewnić im opiekę i pomoc niezbędną do przystosowania się do wykonywania pracy. W praktyce oznacza to również obowiązek zapoznania młodocianego z regulaminem pracy i przekazania informacji o ryzyku zawodowym osobie sprawującej nad nim opiekę.
Warto dodać, że przy zatrudnianiu młodocianego na podstawie umowy o pracę co do zasady nie jest wymagana zgoda rodziców lub opiekunów prawnych. Inaczej wygląda sytuacja przy dziecku poniżej 16 lat, gdzie zgoda przedstawiciela ustawowego jest jednym z podstawowych warunków.
Czas pracy i obowiązki pracodawcy
Czas pracy młodocianych jest ściśle ograniczony. Osoba do 16. roku życia nie może pracować dłużej niż 6 godzin na dobę, a młodociany powyżej 16 lat nie dłużej niż 8 godzin na dobę. Do czasu pracy wlicza się również czas nauki wynikający z obowiązkowego programu szkolnego. Jeżeli dobowy wymiar pracy przekracza 4,5 godziny, pracodawca musi wprowadzić 30-minutową przerwę wliczaną do czasu pracy.
Młodocianego nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej. Przysługuje mu także co najmniej 48 godzin nieprzerwanego odpoczynku tygodniowego, obejmującego niedzielę. Dodatkowo pracodawca powinien pamiętać, że młodociany ma obowiązek dokształcania się do ukończenia 18 lat, a pracodawca musi zwalniać go z pracy na czas zajęć szkolnych i nauki.
Urlop pracownika młodocianego
Pracownik młodociany ma szczególne uprawnienia urlopowe. Po upływie 6 miesięcy od rozpoczęcia pierwszej pracy nabywa prawo do 12 dni roboczych urlopu wypoczynkowego, a po roku pracy – do 26 dni roboczych. W roku kalendarzowym, w którym ukończy 18 lat, przysługuje mu 20 dni urlopu, jeżeli wcześniej nabył do niego prawo. Młodocianemu uczęszczającemu do szkoły urlopu udziela się w okresie ferii szkolnych, a na jego wniosek pracodawca może udzielić urlopu zaliczkowo. Przepisy przewidują też możliwość urlopu bezpłatnego w czasie ferii szkolnych, zwłaszcza gdy młodociany uczy się w szkole dla pracujących.
Czym różni się zatrudnienie młodocianego od zatrudnienia dziecka poniżej 16 lat?
To jedna z najważniejszych różnic. Młodociany, czyli osoba od 15 do 18 roku życia, może być zatrudniony na zasadach przewidzianych przez Kodeks pracy, przede wszystkim w celu przygotowania zawodowego albo przy pracach lekkich. Dziecko poniżej 16. roku życia może natomiast wykonywać pracę tylko wyjątkowo, i to wyłącznie na rzecz podmiotu prowadzącego działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową. Katalog tych przypadków jest zamknięty, więc zwykła firma nie może zatrudnić dziecka poniżej 16 lat na typowych zasadach.
Przy zatrudnieniu dziecka potrzebna jest nie tylko zgoda przedstawiciela ustawowego lub opiekuna, ale także zezwolenie właściwego inspektora pracy. Do wniosku trzeba dołączyć pisemną zgodę opiekuna, opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej, orzeczenie lekarza i — jeżeli dziecko podlega obowiązkowi szkolnemu — opinię dyrektora szkoły. Zezwolenie określa m.in. rodzaj pracy, czas jej wykonywania i dobowy wymiar godzin. To sprawia, że zatrudnienie dziecka jest znacznie bardziej sformalizowane niż zatrudnienie młodocianego przy pracy lekkiej.
Zarobki młodocianych i dzieci
Dziecko, które nie ukończyło 13 lat, nie ma zdolności do czynności prawnych, więc nie rozporządza samodzielnie swoimi pieniędzmi; w praktyce sprawują to rodzice albo opiekunowie jako przedstawiciele ustawowi. Po ukończeniu 13 lat dziecko ma już ograniczoną zdolność do czynności prawnych, a jego zarobek co do zasady nie podlega zarządowi rodziców i może nim rozporządzać samodzielnie, chyba że sąd opiekuńczy postanowi inaczej. W przypadku młodocianego zatrudnionego zgodnie z Kodeksem pracy wynagrodzenie należy do niego, a nie do rodziców.
Podsumowanie
Zatrudnianie młodocianych w firmie jest możliwe, ale wymaga bardzo dobrej znajomości przepisów i odpowiedniego przygotowania organizacyjnego. Pracodawca musi sprawdzić wiek osoby, jej wykształcenie, stan zdrowia, rodzaj pracy, czas pracy oraz to, czy stanowisko nie narusza przepisów o pracach wzbronionych i obowiązku szkolnym. W przypadku młodocianych w wieku 16–18 lat najczęściej chodzi o przygotowanie zawodowe albo prace lekkie, natomiast dzieci poniżej 16 lat mogą być zatrudniane tylko wyjątkowo i po spełnieniu dodatkowych warunków.
Dobrze przygotowane zatrudnienie młodocianego może być dla firmy dużą wartością, ale tylko wtedy, gdy odbywa się zgodnie z prawem. To inwestycja w przyszłego pracownika, a jednocześnie odpowiedzialność za jego bezpieczeństwo, rozwój i naukę.
Zobacz inne nasze artykuły: KLIKNIJ TUTAJ
