Kilka lat temu urlop dla ojca był w Polsce traktowany bardziej jako ciekawostka niż standard. Obecnie coraz więcej mężczyzn decyduje się na aktywne uczestnictwo w opiece nad swoimi pociechami. Każdy ojciec może skorzystać z urlopu rodzicielskiego i ojcowskiego.
URLOP RODZICIELSKI
Rodzice dziecka mają prawo do urlopu rodzicielskiego w celu sprawowania opieki nad dzieckiem. Z urlopu rodzicielskiego mogą jednocześnie korzystać oboje pracownicy-rodzice dziecka. Udzielany jest jednorazowo albo nie więcej niż w 5 częściach nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 rok życia. Za urlop rodzicielski przysługuje 70% podstawy wymiaru zasiłku.
Urlop rodzicielski dla ojca wynosi do 41 tygodni lub do 43 tygodni przy porodzie mnogim. Przysługuje mu również 9 tygodni nieprzenoszalnego urlopu. Jeśli go nie wykorzysta – urlop przepada.
URLOP OJCOWSKI
Urlop ojcowski to wyłączne i samodzielne prawo pracownika-ojca, niezależne od uprawnień matki dziecka. Ojciec (również adopcyjny) może z niego skorzystać nawet gdy matka nie pozostaje w stosunku pracy. Urlopu ojcowskiego nie można przenieść na inną osobę.
Urlop ojcowski przysługuje mężczyznom zatrudnionym na umowę o pracę oraz przedsiębiorcom. Obecnie pracownik ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze do 2 tygodni, nie dłużej niż:
- do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia albo
- do upływu 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie dziecka i nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 14. roku życia.
Urlop może być wykorzystany jednorazowo lub w dwóch częściach po jednym tygodniu. Urlop jest płatny w wysokości 100% wynagrodzenia.
ZMIANA TRENDU W PODZIALE OPIEKI NAD DZIEĆMI
Zmiany w przepisach i rosnąca świadomość rodziców sprawiają, że ojcowie coraz częściej angażują się w opiekę nad dziećmi już od pierwszych chwil życia. ZUS wskazuje stopniową zmianę modelu opieki nad dziećmi. Coraz więcej ojców korzysta z uprawnień rodzicielskich.
Dzieje się to za sprawą wdrożenia unijnej dyrektywy work-life balance, której głównymi celami są m. in. stworzenie równego podziału obowiązków opiekuńczych między rodzicami, poprawa równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, ograniczenie dyskryminacji rodziców na rynku pracy.
W Polsce przepisy wdrażające dyrektywę work-life balance weszły w życie 26 kwietnia 2023 r.
RAPORT ZUS
Jak wynika z danych z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w 2025 r. z urlopów rodzicielskich skorzystało aż 24% (57 tys.), co stanowi spory wzrost, porównując do stanu z 2022 r., kiedy to jedynie 1% (3,7 tys.) ojców korzystało z owych urlopów!
W 2024 r. ojcowie stanowili 12,3% osób pobierających zasiłek macierzyński z tytułu urlopu rodzicielskiego, a rok później, w 2025, stanowili 16,7%. Wzrost nastąpił pomimo spadającej liczby urodzeń, co świadczy o coraz większym zaangażowaniu ojców w opiekę nad dziećmi.
Jednocześnie ZUS zwraca uwagę, że ojcowie nadal korzystają z urlopów krócej niż matki. Mimo rosnącej liczby ojców korzystających z urlopów rodzicielskich, ich udział w całkowitej liczbie wykorzystanych dni pozostaje niewielki – 6%, czyli średnio 43 dni. Matki wykorzystują średnio 143 dni. Widzimy więc ogromną przepaść – aż 100 dni różnicy!
BENEFITY URLOPU OJCOWSKIEGO
Urlop ojcowski to nie tylko przywilej pracowniczy, ale i inwestycja w rozwój dziecka. Ma wiele zalet.
- Budowanie więzi z dzieckiem – pierwsze tygodnie życia noworodka są kluczowe dla budowania relacji z rodzicem, poczucie bliskości jest bardzo ważne
- Korzyści dla rozwoju dziecka – dzieci zaangażowanych ojców odczuwają większe poczucie bezpieczeństwa, większą pewność siebie i łatwiej budują relację z rówieśnikami
- Korzyści dla ojca – ojcowie mogą nabyć doświadczenie w opiece nad dzieckiem i wyrobić nawyki związane z uczestnictwem w życiu rodziny – karmienie, przewijanie czy usypianie stają się naturalnym obowiązkiem ojca
- Korzyści dla mamy – obecność ojca odciąża drugiego rodzica w codziennych obowiązkach, partner wspiera matkę dziecka, a sama obecność pozytywnie wpływa na zdrowie psychiczne i regenerację po porodzie
- Korzyści dla rynku pracy – upowszechnianie urlopów ojcowskich wspiera większą równość kobiet i mężczyzn na rynku pracy
- Dodatkowe dni wolne – pracownik-ojciec będzie mógł skorzystać z bezpłatnego urlopu opiekuńczego w wymiarze 5 dni w roku kalendarzowym w celu zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia swojemu dziecku oraz zwolnić się z pracy w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem w wymiarze 2 dni albo 16 godzin w roku kalendarzowym.
DLACZEGO CZĘŚĆ OJCÓW NADAL NIE KORZYSTA Z URLOPÓW?
Można wskazać kilka powodów – najczęściej jest to obawa o pracę i o reakcję pracodawcy. W Polsce obowiązuje jednak szczególna ochrona przed zwolnieniem. Od momentu złożenia wniosku o urlop, do jego zakończenia, pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę (z wyjątkiem szczególnych przypadków). Po zakończeniu urlopu ojcowskiego pracownik ma prawo wrócić do pracy na dotychczasowe stanowisko lub stanowisko równorzędne.
Często ojcowie nie mają wiedzy o przysługujących im prawach. Zdarzają się też tacy, których przekonaniem jest, że opieka nad dzieckiem jest głównie rolą matki.
OJCOSTWO ZACZYNA SIĘ OD OBECNOŚCI
Urlop ojcowski to czas budowania więzi z dzieckiem i czas wejścia w rolę rodzica. Warto pamiętać, że przynosi korzyści dla całej rodziny. Ojcostwo jest istotnym elementem rozwoju poznawczego.
