Stowarzyszenie zwykłe to jedna z najprostszych form wspólnego działania w Polsce. Wystarczą co najmniej trzy osoby, regulamin zamiast statutu i wpis do ewidencji prowadzonej przez starostę. Trzeba jednak pamiętać, że taka forma ma też swoje zasady i ograniczenia. W tym blogu pokażemy jak to działa.
Czym jest stowarzyszenie zwykłe?
Stowarzyszenie zwykłe jest uproszczoną formą stowarzyszenia. Nie ma osobowości prawnej, ale ma tzw. ułomną osobowość prawną, czyli może we własnym imieniu nabywać prawa, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywane. To ważne, bo mimo prostszej formy nie jest to „nieformalna grupa znajomych”, tylko podmiot działający według przepisów ustawy Prawo o stowarzyszeniach.
W praktyce stowarzyszenie zwykłe najczęściej powstaje tam, gdzie ludzie chcą działać społecznie, lokalnie i bez dużej biurokracji. Może to być inicjatywa kulturalna, sportowa, edukacyjna, sąsiedzka albo związana z pomocą określonej grupie osób. Istotą jest wspólny cel i wspólna praca, a nie osiąganie zysku dla członków. Organizacja opiera się na regulaminie, który pełni rolę podobną do statutu w stowarzyszeniu rejestrowanym.
Jak się rejestruje stowarzyszenie zwykłe?
Rejestracja stowarzyszenia zwykłego odbywa się w ewidencji stowarzyszeń zwykłych prowadzonej przez właściwego starostę lub prezydenta miasta na prawach powiatu. Nie ma tu wpisu do KRS, więc procedura jest prostsza i mniej sformalizowana. Stowarzyszenie powstaje z chwilą wpisu do ewidencji, a organ nadzorujący ma co do zasady 7 dni na dokonanie wpisu od momentu wpływu prawidłowego wniosku. Jeśli dokumenty mają braki, urząd wzywa do ich uzupełnienia.
Do założenia stowarzyszenia zwykłego potrzebne są co najmniej trzy osoby fizyczne, które spełniają ustawowe warunki. Na zebraniu założycielskim podejmują one decyzję o powołaniu stowarzyszenia, przyjęciu regulaminu i wyborze przedstawiciela albo zarządu. Dodatkowo można powołać komisję rewizyjną, jeśli regulamin to przewiduje. Całość warto ująć w protokole albo w uchwałach, bo to one porządkują proces rejestracji i późniejszego działania organizacji.
Jakie dokumenty są potrzebne do wpisu?
Wniosek o wpis do ewidencji nie ma jednego urzędowego wzoru we wszystkich miejscach, dlatego warto sprawdzić wymagania konkretnego starostwa. Z reguły potrzebne są: regulamin działalności, lista założycieli, dane przedstawiciela albo członków zarządu oraz adres siedziby stowarzyszenia. Jeśli działa organ kontroli wewnętrznej, trzeba podać także jego dane. W praktyce dokumenty składa się w oryginale, podpisane przez właściwe osoby.
Regulamin to najważniejszy dokument stowarzyszenia zwykłego. Powinien zawierać nazwę, cele, teren działania, siedzibę, sposób nabywania i utraty członkostwa, zasady wyboru przedstawiciela lub zarządu, zasady zmiany regulaminu i zasady rozwiązania stowarzyszenia. Jeżeli organizacja chce mieć zarząd, regulamin powinien również określać tryb jego wyboru, kompetencje, sposób reprezentacji i zasady podejmowania uchwał.
Z czego żyje stowarzyszenie zwykłe i skąd ma pieniądze?
Najważniejsze źródła finansowania to składki członkowskie, darowizny, spadki, zapisy, dochody z majątku stowarzyszenia, ofiarność publiczna oraz dotacje przyznawane na zasadach określonych w odrębnych przepisach. To oznacza, że stowarzyszenie zwykłe może funkcjonować dzięki wsparciu członków i darczyńców, a także dzięki środkom z projektów i grantów.
Ważne jest jednak to, że pieniądze nie są tu celem samym w sobie. Wszystkie uzyskane środki muszą służyć realizacji celów stowarzyszenia. Nie są to środki „na podział” między członków, ale na działalność statutową, koszty bieżące, wydarzenia, działania promocyjne, sprzęt czy utrzymanie podstawowej infrastruktury. W praktyce właśnie dlatego tak ważne jest prowadzenie porządnej ewidencji finansowej i jasnych zasad zarządzania pieniędzmi.
Czy stowarzyszenie zwykłe może zarabiać?
Stowarzyszenie zwykłe nie może powoływać terenowych jednostek organizacyjnych, zrzeszać osób prawnych, prowadzić działalności gospodarczej ani prowadzić odpłatnej działalności pożytku publicznego. Oznacza to, że nie jest to forma przeznaczona do zarabiania w sensie biznesowym. Jeżeli organizacja potrzebuje szerszych możliwości finansowania, zwykle rozważa przekształcenie w stowarzyszenie rejestrowane.
Jak jest opodatkowane stowarzyszenie zwykłe?
W praktyce stowarzyszenie zwykłe musi pamiętać o księgowości, rozliczeniach i obowiązkach wobec urzędu skarbowego. W materiałach źródłowych wskazano, że organizacja składa sprawozdanie finansowe oraz deklarację CIT-8, a w niektórych przypadkach może korzystać z uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów, jeśli spełnia warunki dotyczące limitu przychodów i złoży odpowiednie zawiadomienie.
Ważne jest też to, że stowarzyszenie zwykłe nie jest zwolnione „automatycznie” z obowiązków podatkowych tylko dlatego, że nie ma osobowości prawnej. Trzeba pilnować rozliczeń zgodnie z aktualnym trybem działania organizacji. W praktyce oznacza to porządek w dokumentach, kontrolę wpływów i wydatków oraz świadomość, czy organizacja działa na pełnej księgowości, czy korzysta z uproszczonej ewidencji.
Jak długo działa stowarzyszenie zwykłe?
Przepisy nie wprowadzają z góry określonego terminu końcowego dla stowarzyszenia zwykłego. W regulaminie trzeba natomiast wskazać sposób rozwiązania organizacji. W praktyce oznacza to, że stowarzyszenie działa tak długo, jak przewiduje to jego regulamin i dopóki członkowie nie podejmą uchwały o zakończeniu działalności albo nie dojdzie do przekształcenia w inną formę. Ustawa przewiduje też przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w zwykłe stowarzyszenie, jeśli liczy ono co najmniej siedmiu członków i wszyscy członkowie wyrażą na to zgodę.
Kto odpowiada za zobowiązania?
To bardzo ważny element, o którym często się zapomina. Za zobowiązania stowarzyszenia zwykłego odpowiada każdy członek bez ograniczeń całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi członkami oraz ze stowarzyszeniem, ale odpowiedzialność ta uruchamia się dopiero wtedy, gdy egzekucja z majątku stowarzyszenia okaże się bezskuteczna. Właśnie dlatego organizacja tej formy wymaga ostrożności w zawieraniu umów i podejmowaniu zobowiązań finansowych.
O czym jeszcze warto pamiętać?
Stowarzyszenie zwykłe nie może powoływać terenowych jednostek organizacyjnych ani zrzeszać osób prawnych. Może jednak zatrudniać pracowników, jeśli potrzebuje wsparcia przy realizacji swoich zadań. Ma też obowiązek aktualizowania danych w ewidencji i pilnowania zmian w adresie, składzie zarządu czy w regulaminie. To wszystko sprawia, że choć forma jest prosta, prowadzenie stowarzyszenia wymaga odpowiedzialności i systematyczności.
Podsumowanie
Stowarzyszenie zwykłe to dobra forma dla osób, które chcą działać wspólnie, legalnie i bez nadmiernych formalności. Wystarczą trzy osoby, regulamin i wpis do ewidencji. Organizacja może korzystać ze składek, darowizn, dotacji i innych legalnych źródeł finansowania, ale nie może prowadzić działalności gospodarczej ani odpłatnej działalności pożytku publicznego. Ma za to możliwość działania przez czas nieograniczony, może zatrudniać pracowników i – przy odpowiednim rozwoju – przekształcić się w stowarzyszenie rejestrowane. To rozwiązanie praktyczne, ale tylko wtedy, gdy od początku prowadzi się je z porządkiem w dokumentach i świadomością ograniczeń.
Zobacz inne nasze artykuły: KLIKNIJ TUTAJ
