Od 8 lipca 2026 r. Państwowa Inspekcja Pracy zyskuje uprawnienie władcze, jakiego dotąd nie miała: może samodzielnie, w drodze decyzji administracyjnej, stwierdzić, że pomiędzy firmą a wykonawcą istnieje stosunek pracy. Podstawą jest ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 473, ogłoszona 7 kwietnia 2026 r.), realizująca kamień milowy A72G Krajowego Planu Odbudowy.
DEFINICJA STOSUNKU PRACY SIĘ NIE ZMIENIA
Wciąż obowiązuje ta sama definicja, podporządkowanie kierownictwu pracodawcy, wykonywanie pracy określonego rodzaju, w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, osobiście i za wynagrodzeniem.
ZMIENIA SIĘ NARZĘDZIE EGZEKUCJI
Do lipca 2026 r. PIP mogła stwierdzić „pozorność” cywilnoprawnej formy zatrudnienia tylko postulatywnie, jej stanowisko było materiałem dowodowym, a ostatecznie o kwalifikacji orzekał sąd cywilny w procesie z powództwa inspektora lub pracownika.
Teraz PIP nie musi już nikogo pozywać. Wydaje decyzję administracyjną, a ciężar sporu przesuwa się na pracodawcę, który sam musi wnieść odwołanie, jeżeli nie zgadza się z decyzją.
DLACZEGO UMOŻLIWIENIE PAŃSTWOWEJ INSPEKCJI PRACY PRZEKSZTAŁCANIA UMÓW JEST ISTOTNE?
Ta kompetencja jest istotna, ponieważ pozwala w szybszy sposób przerwać stan rażącego naruszania prawa i przywrócić pracownikowi należny mu poziom ochrony. W obecnym systemie osoba zatrudniona na podstawie umowy cywilnoprawnej często
musi czekać latami na rozstrzygnięcie sądowe, co praktycznie pozbawia ją ochrony
przewidzianej przez Kodeks pracy.
KONTEKST
W okresie X lat postępowania przed sądami powszechnymi wykonalność decyzji była wstrzymana a osoba fizyczna prowadzącą działalność gospodarczą wystawiała faktury w związku z realizacją usług na rzecz firmy. Forma opodatkowania podatek liniowy, osoba rozliczała koszty prowadzenia działalności gospodarczej. Firma, z którą
współpracowała uwzględniała te faktury w swojej działalności.
W JAKI SPOSÓB ZOSTANIE ROZLICZONY PODATEK OSOBY FIZYCZNEJ ZA OKRES X LAT?
Ustalenie w drodze decyzji istnienia stosunku pracy będzie oznaczało, że źródłem przychodów osoby, w stosunku do której została wydana taka decyzja, od dnia jej wydania, jest stosunek pracy, a nie np. działalność wykonywana osobiście. Osoba taka będzie zatem obowiązana do skorygowania dotychczasowych rozliczeń w podatku dochodowym, za okres objęty decyzją stwierdzającą istnienie stosunku pracy.
W przypadku faktur wystawianych w okresie, gdy wykonalność decyzji była wstrzymana z uwagi na toczące się postępowanie przed sądem, każdy przypadek, w którym doszło do wydania decyzji PIP zmieniającej umowę cywilnoprawną na umowę o pracę wymaga indywidualnej analizy i oceny stanu faktycznego. Co do zasady, jeżeli w danym okresie pomiędzy podmiotami faktycznie powinien istnieć stosunek o pracę, oznacza to, że
podatnik, który świadczył usługi nie powinien wykonywać tych czynności w ramach działalności gospodarczej i w związku z tym nie powinien wystawiać faktur. Może to wywoływać skutki również na gruncie VAT, co może prowadzić do konieczności
ponownej weryfikacji prawidłowości rozliczeń.
CZY KTÓRAŚ ZE STRON PONOSI ODPOWIEDZIALNOŚĆ?
Odpowiedzialności karnej podlega tylko ten sprawca, któremu można skutecznie
zarzucić zamiar popełnienia czynów zabronionych. Jeżeli więc wynika, że jego działanie jest niezamierzone, nie będzie można mu przypisać umyślności, a tym samym
pociągnąć do odpowiedzialności karnej skarbowej.
Jeżeli w wyniku weryfikacji rozliczeń zostaje u podatnika ujawniona z jednego tytułu nadpłata a z innego zaległość podatkowa, to ta nadpłata podlega z urzędu zaliczeniu na poczet zaległości wraz z odsetkami za zwłokę.
Podatnik nie ponosi odpowiedzialności z tytułu zaniżenia lub nieujawnienia przez płatnika podstawy opodatkowania z tytułu przychodów ze stosunku pracy do wysokości zaliczki, do której pobrania zobowiązany jest płatnik.
KTO ODPOWIADA ZA WYRÓWNANIE WPŁAT Z TYTUŁU PODATKU DOCHODOWEGO OD OSÓB FIZYCZNYCH ZA OKRES X LAT ORAZ ODSETEK?
Art. 34 ust. 2b–2f ustawy o PIP wprowadza zestaw domniemań, które organ stosuje wtedy, gdy materiał dowodowy nie pozwala jednoznacznie ustalić poszczególnych elementów stosunku pracy. Konstrukcja jest asymetryczna, ponieważ wszystkie
domniemania działają na korzyść osoby świadczącej pracę, co odwraca dotychczasowy ciężar dowodu w sporach o kwalifikację.
Płatnik, który nie wykonał obowiązku obliczenia, pobrania i wpłacenia podatku, odpowiada za podatek niepobrany lub podatek pobrany a niewpłacony. Obowiązek naliczenia odsetek za zwłokę spoczywa na płatniku.
CZY ORGANY SKARBOWE MOGĄ NIEZALEŻNIE OD PIP
WSZCZĄĆ POSTEPOWANIE W CELU STWIERDZENIA, IŻ DLA CELÓW PODATKOWYCH OKRES Y LAT, POWINIEN BYĆ TRAKTOWANY JAKO OKRES, ZA KTÓRY PODATEK
DOCHODOWY OD OSÓB FIZYCZNYCH POWINIEN BYĆ
USTALANY JAK DLA PRACOWNIKA?
Decyzja PIP ustala istnienie stosunku pracy od dnia jej wydania. Umowa cywilnoprawna, mogła trwać Y lat przed datą wydania decyzji.
W razie wątpliwości organu podatkowego w toku postępowania podatkowego co do istnienia stosunku pracy w okresach nie objętych decyzją okręgowego inspektora pracy, jeżeli ma to znaczenie dla celów podatkowych, organ podatkowy może zwrócić się do PIP o przeprowadzenie kontroli, jeśli wcześniej nie były przez nią badane te okoliczności.
CZY KONTROLA PIP DOTYCZĄCA UMÓW CYWILNOPRAWNYCH, KTÓRA NIE STWIERDZI ISTNIENIA STOSUNKU PRACY WIĄŻE ORGANY SKARBOWE?
W przypadku niestwierdzenia uchybień wynik kontroli PIP może być udokumentowany w formie notatki urzędowej, która powinna zawierać zwięzły opis stanu faktycznego stwierdzonego w czasie kontroli.
Notatka urzędowa podpisana przez inspektora pracy sporządzana w przypadku niestwierdzenia uchybień stanowi dowód w postępowania podatkowym prowadzonym przez organ podatkowy. Dowód ten jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 194 OrdPU. Dokumenty urzędowe sporządzone przez inspektora pracy w formie określonej przepisami prawa stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone, co ma znaczenie dla organu podatkowego w prowadzonym postępowaniu podatkowym.
